Samtök atvinnulífsins leggja áherslu á að uppbygging flutningskerfis raforku verði bæði framsýn og hagkvæm. Við forgangsröðun framkvæmda þurfi ekki aðeins að horfa til kostnaðar við uppbyggingu heldur einnig þess þjóðhagslega kostnaðar sem hlýst af því að framkvæmdir dragist eða verði ekki að veruleika.

Þetta kemur fram í umsögn SA um drög að þingsályktun um stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku.

Flutningskerfi raforku er einn af grunninnviðum samfélagsins og ræður miklu um hvort og hvar hægt er að nýta tiltæka raforku, ráðast í nýjar fjárfestingar og framfylgja orkuskiptum. SA leggja því áherslu á að ónóg flutningsgeta verði ekki takmarkandi þáttur fyrir verðmætasköpun, orkuskipti og orkuöryggi.

Skortur á flutningsgetu kostar milljarða

Takmarkanir í flutningskerfinu hafa þegar haft mælanlegan kostnað í för með sér. Í umsögninni er vísað til greiningar EFLU þar sem fram kemur að óuppfyllt eftirspurn eftir raforku hafi numið um 300 GWst árið 2022. Á sama tíma hefði vinnslugeta í Blöndu og Fljótsdal getað verið 200–350 GWst meiri ef ekki hefði verið fyrir flutningstakmarkanir milli landshluta.

Þjóðhagslegt tap vegna skorts á flutningsgetu árið 2022 hefur verið metið á 5,3 milljarða króna. Þar af nam tapið um 2,8 milljörðum vegna álframleiðslu, 1,2 milljörðum vegna járnblendis og 1,3 milljörðum vegna fiskvinnslu og fjarvarmaveitna. Takmarkanirnar leiddu jafnframt til aukinnar notkunar jarðefnaeldsneytis og um 37 þúsund tonna viðbótarlosunar CO₂-ígilda.

SA telja því mikilvægt að þegar hagkvæmni framkvæmda er metin sé ekki aðeins spurt hvað kostar að byggja upp flutningskerfið, heldur einnig hvað það kostar samfélagið að byggja það ekki upp.

Byggja þarf fyrir þarfir morgundagsins

Uppbygging flutningskerfis tekur langan tíma og getur áætlanagerð því ekki eingöngu miðast við eftirspurn sem þegar hefur myndast. Samkvæmt mati sem SA hafa áður birt gæti þurft um 22 TWst af viðbótarraforku til ársins 2050, þar af tæpar 16 TWst vegna fullra orkuskipta og um 6 TWst vegna annarrar fyrirséðrar aukningar eftirspurnar.

Ef beðið er eftir að eftirspurnin hafi þegar myndast getur skapast vítahringur þar sem framkvæmdum við flutningskerfið er frestað vegna þess að eftirspurnin er ekki staðfest en fyrirtæki ráðast ekki í fjárfestingar vegna þess að nauðsynleg flutningsgeta er ekki tryggð.

SA leggja því áherslu á að horft verði til raunhæfra sviðsmynda um framtíðareftirspurn, orkuskipti og atvinnuuppbyggingu þegar ákvarðanir eru teknar um uppbyggingu kerfisins.

Hagkvæmt flutningsverð verði áfram markmið

SA gera jafnframt athugasemd við að í drögum stjórnvalda sé lagt til að fella úr gildandi stefnu það markmið að tryggja, eins og kostur er, hagkvæmt flutnings- og dreifiverð til allra raforkunotenda.

Að mati SA er mikilvægt að þetta sjónarmið haldist inni. Veruleg uppbygging flutningskerfisins hefur áhrif á flutningskostnað raforku og þar með rekstrarskilyrði fyrirtækja. Eftirlit með rekstri og framkvæmdum komi ekki í stað þess að hagkvæmni og áhrif á kostnað notenda séu skýr sjónarmið við stefnumörkun og forgangsröðun.

SA leggja því áherslu á fimm meginatriði við endurskoðun stefnunnar:

1. Stuðli að framsýnni uppbyggingu flutningskerfisins í takt við fyrirsjáanlega þróun raforkuframleiðslu og eftirspurnar.

2. Tryggi að þjóðhagslegur kostnaður ónógrar flutningsgetu og tafa vegi þungt við forgangsröðun framkvæmda.

3. Taki mið af atvinnuuppbyggingu og orkuskiptum og því að nauðsynlegir orku- og flutningsinnviðir geti varðað brýna almannahagsmuni.

4. Tryggi að hagkvæmni og áhrif uppbyggingar á flutningskostnað raforkunotenda verði áfram skýr sjónarmið, samhliða markmiðum um fullnægjandi flutningsgetu og afhendingaröryggi.

5. Skilgreini skýr markmið og viðmið, en varðveiti jafnframt svigrúm til að velja hagkvæmustu tæknilegu lausnir hverju sinni.

Markmiðið þarf að vera öflugt og hagkvæmt flutningskerfi sem styður við verðmætasköpun, orkuskipti og orkuöryggi án þess að leggja óþarfan kostnað á raforkunotendur.