Stjórn Samtaka atvinnulífsins samþykkti á fundi sínum 18. ágúst síðastliðinn eftirfarandi ályktun um stöðuna á vinnumarkaði:

Kjarasamningar á almennum vinnumarkaði haustið 2024 voru gerðir með skýr markmið: Að auka kaupmátt, ná niður verðbólgu, skapa skilyrði fyrir lægri vexti, aukna fjárfestingu og heilbrigðan hagvöxt. Atvinnulífið gekk að ystu mörkum þess sem talið var samrýmast þessum markmiðum.

Markmið um aukinn kaupmátt hefur náðst. Það er mikilvægur árangur. Laun hafa hækkað umfram verðbólgu. Kaupmáttur launa og ráðstöfunartekna hefur vaxið.

Markmið um lægri verðbólgu og vexti hafa hins vegar ekki náðst. Ljóst er að mæld verðbólga verður umfram það sem forsenduákvæði kjarasamninga kveða á um í ágústmælingu.

Þar skipta ákvarðanir stjórnvalda máli. Fyrir ári síðan mældist verðbólga 3,8% og hélst við vikmörk verðbólgumarkmiðs Seðlabanka Íslands framan af hausti. Í tveimur mælingum í desember og janúar, jókst verðbólga um 1,5 prósentustig. Megindrifkraftar þeirrar aukningar voru skatta- og gjaldskrárhækkanir hins opinbera. Hækkanirnar voru framkvæmdar þrátt fyrir varnaðarorð Samtaka atvinnulífsins um áhrif þeirra á verðbólgu.

Launahækkanir opinberra starfsmanna hafa auk þess farið fram úr almennum vinnumarkaði. Launavísitala opinberra starfsmanna hækkaði um 11% árið 2025. Samhliða hafa bætur almannatrygginga aukist rausnarlega og nú síðast tengdar við launavísitölu. Slíkar ákvarðanir vinna gegn markmiðum kjarasamninga um minni verðbólgu, lægri vexti og stöðugleika.

Á sama tíma hefur samkeppnishæfni íslenska hagkerfisins dvínað. Ísland lækkaði um sjö sæti í samkeppnishæfnimælingu IMD fyrir árið 2026. Aukið atvinnuleysi er einnig skýr viðvörun. Þegar eftirspurn veikist og fyrirtæki draga úr ráðningum þarf hagstjórnin að styðja við fjárfestingu, samkeppnishæfni útflutningsgreina og atvinnusköpun og ekki leggja frekari kostnað á þau fyrirtæki sem eiga að skapa störf og verðmæti næstu ára.

Nú þarf stefnubreytingu.

Íslensk fyrirtæki þurfa svigrúm til að standa undir umsömdum launahækkunum, fjárfesta, auka framleiðni og skapa ný störf og verðmæti. Það svigrúm verður ekki til með frekari skattahækkunum, aukinni reglubyrði eða launaþróun sem gengur fram úr getu hagkerfisins. Það verður til með aðhaldi og aukinni skilvirkni í opinberum rekstri, lægri álögum, einfaldara regluverki og aðgerðum sem auka framleiðni og samkeppnishæfni.

Sérstaklega þarf að ráðast að rótum þess óstöðugleika sem húsnæðismarkaðurinn hefur ítrekað skapað í íslensku efnahagslífi. Ríki og sveitarfélög þurfa í sameiningu að tryggja nægjanlegt og stöðugt framboð byggingarhæfra lóða til lengri tíma. Einfalda þarf skipulags- og byggingarferla, draga úr óþarfa kostnaði og skapa skilyrði fyrir stöðugri uppbyggingu húsnæðis óháð hagsveiflunni.

Stíga þarf markviss skref í þróun vinnumarkaðslíkansins til þess að auka stöðugleika. Til dæmis gengur það ekki að einstakar stéttir notfæri sér stöðu sína til að knýja fram meiri launahækkanir en samið er um í almennum kjarasamningum. Núna er rétti tíminn til að efna til samtals allra hlutaðeigandi um bætt vinnumarkaðslíkan.

Verðmætasköpun fyrirtækja er ekki sérhagsmunamál atvinnulífsins. Hún er forsenda kaupmáttar, lífskjara og þeirrar velferðar sem íslenskt samfélag vill standa undir.

Stjórn Samtaka atvinnulífsins kallar eftir því að stjórnvöld axli sína ábyrgð á stöðugleika og samkeppnishæfni og breyti um kúrs. Samtökin eru reiðubúin til samtals við stjórnvöld og verkalýðshreyfinguna um aðgerðir sem ná niður verðbólgu og vöxtum, styrkja samkeppnishæfni atvinnulífsins og leggja þannig grundvöll að nýju vaxtarskeiði.

Áður en hægt er að skipta verðmætum þarf að skapa þau.